التوبة
เรื่อง “อัตเตาบะฮฺ”
(การสำนึกผิดและกลับตัว)

            อัตเตาบะฮฺหรือเตาบัต บรรดานักวิชาการอิสลาม(อุลามาอฺ)ได้ให้ทัศนะว่า เตาบัต(การสำนึกผิด) เป็นวาญิบที่ต้องกระทำในทุกความผิดที่ได้กระทำขึ้น

            การสำนึกผิดในกระทำในสิ่งที่ไม่ดีของมนุษย์ที่มีต่ออัลลอฮฺและความผิดนั้นไม่เกี่ยวกับบุคคลอื่นมี 3 เงื่อนไข คือ

             1.        ต้องถอนตัวจากการกระทำที่ไม่ดี(สิ่งที่ห้ามในศาสนา)
             2.        ต้องมีความสำนึกผิดในสิ่งที่ได้กระทำไป
             3.        จะต้องตั้งใจอย่างแน่วแน่ว่าจะไม่หวนกลับไปทำอย่างที่กระทำผิดนั้นอีก

              ถ้าขาดเงื่อนไขใดเงื่อนไขหนึ่งในสามเงื่อนไขนี้ จะไม่ถือว่าเป็นการสำนึกผิด

              ส่วนการกระทำผิดที่เกี่ยวข้องกับเพื่อนมนุษย์ จะมี 4 เงื่อนไข นอกจากสามเงื่อนไขที่กล่าวมาแล้ว จะต้องเพิ่มอีกหนึ่งเงื่อนไขโดยถอนความผิดจากที่ได้ละเมิดสิทธิเขา เช่น ถ้าความผิดเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือสิ่งอื่นจะต้องคืนแก่เจ้าของเขา ถ้าเป็นการใส่ร้ายคนอื่นเป็นต้น จะต้องสารภาพผิดและขอให้เขายกโทษก่อน ถ้าเป็นการนินทาต้องให้คนที่นินทายกโทษให้ก่อน 

              การสำนึกผิดจะต้องสำนึกผิดจากความผิดทุกอย่าง ถ้าสำนึกผิดในบางอย่างจะได้ผลในส่วนที่สำนึกผิดนั้น ส่วนที่ยังไม่ได้สำนึกผิดความผิดจะยังคงอยู่กับตัวเขา

              จากหลักฐานที่ปรากฏชัดในอัลกุรอาน สุนนะฮฺนบี และความเห็นพ้องของผู้รู้ ถือว่า การสำนึกผิด(เตาบัต) จำเป็น(วาญิบ)ที่จะต้องกระทำ

              อัลลอฮฺได้ตรัสว่า

 ﴿ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴾   [ النور : 31 ]

                ความว่า “และพวกกเจ้าทั้งหลายจงสำนึกผิด กลับตัวต่ออัลลอฮฺเถิด โอ้ บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย เพื่อว่าพวกเจ้าจะได้รับชัยชนะ”

﴿ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ  ﴾ [ هود : 3 ] 

               ความว่า “พวกท่านจงขอนิรโทษจากพระเจ้าของพวกท่าน แล้วจงกลับเนื้อกลับตัวต่อพระองค์”

 ﴿  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحا  ﴾ [ التحريم : 8 ]. 

               ความว่า “โอ้บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย จงกลับตัวต่ออัลลอฮฺด้วยการกลับตัวอย่างจริงจังเถิด”

 คำอธิบาย

               เตาบัตหรืออัตเตาบะฮฺ มาจากคำในภาษาอาหรับว่า تاب يتوب  ซึ่งมีความหมายว่า กลับ หรือ หันกลับ

               ตามความหมายในอิสลามแล้ว หมายถึงการหันกลับจากการกระทำผิดในสิ่งที่อัลลอฮฺห้าม หันไปกระทำในสิ่งที่เป็นการภักดีต่อพระองค์ 

         การสำนึกผิดและการกลับตัวที่สำคัญที่สุด คือ กลับตัวจากการเป็นผู้ปฏิเสธ(กาฟิรฺ)หันกลับมาศรัทธาในอัลลอฮฺ (เป็นมุสลิมที่ศรัทธา) รองจากนั้นคือสำนึกผิดและกลับตัวจากการกระทำในบาปใหญ่ แล้วสำนึกผิดและกลับตัวจากการกระทำบาปเล็กบาปน้อย 

               ในทุกการงานที่กระทำผิดจะต้องสำนึกผิดและกลับตัว(เตาบัต)   

              การเตาบัตหรือการกลับตัวนี้ จะเป็นผลและเป็นที่ยอมรับต้องมีสามเงื่อนไขตามที่ได้กล่าวมาข้างต้น แต่ในสามเงื่อนไขนั้นจะต้องผ่านลำดับขั้น 5 ขั้น ดังนี้

                    1.        จะต้องทำด้วยความบริสุทธิ์ใจ(อิคลาศ) สิ่งแรกที่มนุษย์จะให้อัลลอฮฺยอมรับการกลับตัวหรือเตาบัตของเขานั้น เขาจะต้องทำไปเพื่ออัลลอฮฺเท่านั้น สำนึกผิดในสิ่งที่เขาได้ทำลงไป ต่อไปเขาจะไม่กระทำในสิ่งนั้น ไม่ใช่หยุดกระทำและบอกว่าสำนึกผิด เพียงเพื่อให้เป็นที่ชื่นชมของบุคคลอื่น หรือเพื่อให้คนยอมรับในตัวเขา หรือเพื่อให้พ้นผิดที่จะถูกโทษโดยผู้มีอำนาจเท่านั้น

                    2.        จะต้องรู้สึกผิดและเสียใจอย่างจริงจังในสิ่งที่ได้กระทำผิดลงไป เพราะความรู้สึกผิดที่แท้จริงเท่านั้นจะบ่งบอกว่าเขาได้กลับตัว(เตาบัต)จริงๆ

                    3.        จะต้องหยุดและละทิ้งจากสิ่งที่เขาได้กระทำลงไปนั้นในทันที เพราะการละทิ้งในการกระทำสิ่งที่ห้ามนั้นเป็นสิ่งที่เขาจะต้องกระทำ(วาญิบ) เช่น บุคคลหนึ่งไม่ได้จ่ายซะกาต เมื่อเขาเตาบัตเขาจะต้องจ่ายซะกาตที่ไม่ได้จ่ายทันที บุคคลที่ไม่เคยทำดีกับพ่อแม่ก็จะต้องกระทำดีกับพ่อแม่ในทันที หรือบุคคลที่ตัดขาดจากญาติมิตรก็ต้องสานต่อความสัมพันธ์โดยทันทีเช่นกัน

                     4.        จะต้องตั้งใจอย่างแน่วแน่ว่า จะไม่หวนกลับไปทำในสิ่งนั้นอีกในอนาคต

                     5.        จะต้องเตาบัตในช่วงเวลาที่กำหนด และเวลาที่ไม่สามารถเตาบัตได้อีกมีอยู่สองเวลาด้วยกัน คือ

                              1)       เวลาไม่สามารถเตาบัตได้ที่เป็นเวลาเฉพาะแต่ละคน คือเวลาหลังจากได้เสียชีวิตไปแล้ว  อัลลอฮฺได้ตรัสว่า ..

﴿وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ حَتَّى إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ﴾  

                 ความว่า “การสำนึกผิดกลับเนื้อกลับตัว(ที่อัลลอฮฺจะทรงรับ) นั้นมิใช่สำหรับบรรดาผู้ที่กระทำความชั่วต่างๆ จนกระทั่งเมื่อความตายได้มายังคนหนึ่งคนใดในพวกเขาแล้วเขาก็กล่าวว่า บัดนี้แหละข้าพระองค์ขอสำนึกผิดกลับเนื้อกลับตัว”[1] 

                              2)       เวลาที่ทุกคนไม่สามารถจะเตาบัตได้ คือ เวลาหลังจากดวงอาทิตย์ได้ขึ้นทางทิศตะวันตก เพราะท่านนบีได้กล่าวว่า

 وَلا تنقطع التوبة حتى تطلع الشمس من مغربها         

                    ความว่า “การเตาบัตจะไม่ถูกตัดขาดจนกระทั้งดวงอาทิตย์ได้ขึ้นจากทิศตะวันตก”